Ladino Dili
Ben çocukken, babam bana, kendi çocukluğunda İzmir’de bir çok yahudi arkadaşı olduğundan bahsederdi. Bu çocuklar ve aileleri doğma büyüme İzmir’lilermiş ve Türk vatandaşıymışlar. Türklerle pek sıkı arkadaşlıklar kuramamakla birlikte, iyi Türkçe biliyorlarmış. Ancak aile içinde İzmir yahudileri, bir tür İspanyolca konuşuyorlarmış. Bugünlerde öğrendimki bu dilin adı Ladino‘ymuş.
Vikipedi‘den ve Wikipedia‘dan öğrendiğime göre:
Ladino ya da yaygın söylenişiyle Judeo Espanyol, Hint Avrupa dil grubuna bağlı Latin kökenli dillerden olan İspanyolca’nın Museviler tarafından konuşulan bir lehçesidir. 1492′de İspanya’da kovulan Museviler Osmanlı İmparatorluğun’da bu dili serbestçe kullanmışlar, kitap ve gazeteler yayınlamışlar dolayısıyla da İspanya’daki dil değişimlerinden etkilenmeyip 15. yy İspanyolcasını günümüze değin taşıyabilmişlerdir. Ama bugün Ladino ciddi bir yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
….
Ladino: İsrail dışında; Türkiye’de İstanbul, İzmir, Bursa, Yunanistan’da Atina ve Selanik, Bulgaristan, Kuzey Afrika Ülkeleri, Güney Amerika Ülkeleri olmak üzere yaklaşık 120-130 bin kişi tarafından ufak farklılıklarla konuşulmaktadır. Ladino: Türkiye’de 65 yaşın altındaki Museviler tarafından anlaşılsa bile artık konuşulamamaktadır. Ladino ciddi bir yok olma tehliksiyle karşı karşıyadır.Türkiye’de Musevilerce çıkartılan Şalom gazetesinin sadece bir sayfası, Ladino dilinde basılmakta diğer sayfalarında ise Türkçe kullanılmaktadır.
“Mazatabaşo kameno!” diye seslenerek sokakta oynayan çocuğunu eve çağaran Yahudi annenin bu hikayesini hep aklımdadır. Kültür çeşitliliği adına Ladino dilinin de korunmasını diliyorum.